Een nieuwe toekomst voor Nuwenhuys

Hoe noodzaak en dromen een boerderij redden

Tekst Els Arends | Fotografie Carla van den Bergh, Ron Huizer

Vakgroep Restauratie

Bouwbedrijf Balemans uit Breda is aangesloten bij de Vakgroep Restauratie, de landelijke branche- vereniging van erkende restauratiebouwbedrijven. De achtendertig leden van de Vakgroep Restauratie nemen samen tweederde van de restauratie- bouwproductie in ons land voor hun rekening, variërend van onderhoud en restauraties van woonhuizen tot herbestemmingen van fabrieks- complexen en kerken. De Vakgroep zet zich al ruim dertig jaar in voor het waarborgen van kwaliteit, innovatie, het behoud van ambachtelijk vakmanschap en treedt op als belangenbehartiger en gesprekspartner binnen de restauratie- en monumentenwereld. De leden van de Vakgroep Restauratie voldoen aan strenge kwaliteitsnormen.

Voor meer informatie over Bouwbedrijf Balemans:
www.balemans.nl

Boerderij Nuwenhuys heeft weer toekomst. Dankzij de familie Van Logtestijn, die er een woon- en werkplek voor haarzelf, haar meervoudig gehandicapte zoon Philip en anderen met een beperking gaat realiseren. Het erf met bed & breakfast, bakhuis, landwinkel, dierenweide en moestuin wordt een ontmoetingsplek voor mensen met en zonderbeperking. Bouwbedrijf Balemans, een erkend restauratie bouwbedrijf, was vanaf het begin bij de plannen betrokken en voerde de restauratie van het rijksmonument uit.

In het prachtige Markdal ten zuiden van Breda staat de boerderij van de familie Van Logtestijn. De oudste naamsvermelding dateert uit 1425. De huidige boerderij is begin negentiende eeuw gebouwd met resten van een eerdere bebouwing uit 1567. Tot 1969 is hier geboerd. Daarna kwam de boerderij, met bakhuis en Vlaamse schuur, in handen van voorgangers van Koninklijke Visio De Blauwe Kamer en werd er een kinderboerderij voor geestelijk en visueel gehandicapte kinderen aangelegd. De boerderij heeft heel wat te verduren gehad: brand, antikraakbewoning, leegstand. De Vlaamse schuur brandde zelfs helemaal af.

Een toekomst voor Philip

Annina en Jean-Marie van Logtestijn hebben drie kinderen. Philip, de middelste, is meervoudig gehandicapt. Als antwoord op de vraag ‘Hoe gaat het met Philip als wij er niet meer zijn?’ formuleerden ze vier pijlers: veilig wonen, een sociaal netwerk, een zinvolle dagbesteding en een financieel fundament. Ze verbonden de toekomst van hun zoon met hun eigen droom: een grote moestuin, een boomgaard en een bed & breakfast. Hun droomplek kwam in 2014 vlakbij hun huis op de markt: Nuwenhuys. Het aankoopproces was spannend, want ze moesten bieden via een gesloten inschrijving. En ze hadden geduld nodig: het duurde twee jaar voordat het bod met plan ingediend kon worden.

Goede communicatie

Het plan voor het overwoekerde boerenerf met de twee gehavende rijksmonumenten en de afgebrande Vlaamse schuur kwam samen met hun architect en Jaco Balemans tot stand. Het gezin zou in de deel gaan wonen, in het huis kwam een bed & breakfast en in de Vlaamse schuur de dagbesteding. Dat laatste lag moeilijk: in het buitengebied mag niets bijgebouwd worden. ‘Mijn focus lag op de vraag: Hoe maken we het wél mogelijk?’, vertelt Annina. Door goed vooroverleg met de gemeente was de vergunning uiteindelijk een hamerstuk; alle knelpunten waren al opgelost. Jaco: ‘Het hele proces is de gemeente zo goed bevallen dat sindsdien vaker op die manier wordt gewerkt.’ Annina: ‘Wij zagen de gemeente niet als vijand maar als een deskundige partner en hielden rekening met wat de gemeente belangrijk vindt. Met respect over en weer konden we de plannen en knelpunten bespreken.’ September 2016 begon de ontmanteling van de boerderij. Even leek hun droom een deuk op te lopen toen de minister van OCW op Prinsjesdag 2016 aankondigde de fiscale aftrek voor eigenaren van rijksmonumenten te willen afschaffen. ‘Gelukkig is de aftrek verlengd. Anders zou ons financiële plaatje niet werken’, vertelt een opgeluchte Annina.

Kapconstructie en dak

In januari 2017 startte eindelijk de restauratie met aan het roer uitvoerder Marco de Meulder. Het dak van de deel was in slechte staat en de zeer scheef hangende oostgevel werd direct gestempeld. Bij aanvang was niet helemaal duidelijk wat aan vervanging toe was. Eerst werden de dakbedekking en de verrotte sporen verwijderd. Marco: ‘Elke centimeter van de boerderij is aangeraakt. Je beoordeelt ieder onderdeel: wat kunnen we hergebruiken, wat moeten we vervangen, het liefst met historische bouwmaterialen. Sommige sporen waren na de brand afgezaagd. Die zijn op lengte gebracht en opnieuw gebruikt.’ De kapconstructie moest deels vervangen worden maar ook verzwaard. Om de krachten op te vangen bracht het bouwbedrijf extra gordingen aan. Alle spanten zijn gezandstraald om roet en as te verwijderen en daarna behandeld tegen beestjes. De slechte stukken zijn afgepeld tot het goede hout en versterkt met fiberstaven en epoxy. Die reparaties worden bijgekleurd, zodat er niks van te zien is. De isolatie maakt het dakpakket dikker dan voorheen, ook moest het boerenvlechtmetselwerk worden verlengd. Om voldoende hoogte te krijgen is een extra rol (steenlaag) aangebracht. Om het metsel- en voegwerk niet te beschadigen zijn de gevels met stoom gereinigd.

Behouden of opnieuw opmetselen?

Tijdens de restauratie werden de plannen nog regelmatig in overleg met de gemeente bijgesteld. De zuidgevel van de deel, die sterk naar buiten helde, moest eigenlijk behouden blijven. Annina: ‘Maar dat kon alleen met veel toeters en bellen. De gemeenteambtenaar snapte de situatie meteen toen hij een kijkje kwam nemen. Op voorwaarde van hergebruik van de oorspronkelijke IJsselstenen en behoud van de vorm van de korfboog, konden we de muur slopen en herbouwen.’ Omdat het schoonbikken van de bakstenen van de zuidgevel te lang zou duren, is voor de zuidgevel een partij identieke, historische IJsselstenen besteld. De eigen bakstenen zijn later alsnog schoongebikt en gebruikt voor het bakhuis.

Bakhuis gered

De houtoven van het bakhuis was ingestort. De houtovenspecialisten van Reizend Bakhuis konden nog net de oorspronkelijk opbouw opnemen. Met historische materialen en technieken is de oven opnieuw gereconstrueerd. Het leem bevat bijvoorbeeld varkensharen, stro en paardenurine voor de beste kleefkracht. De kleinere ovendeur verbetert de werking. De kapconstructie van het bakhuis is vernieuwd en er werd een nieuwe fundering gestort. Binnen zijn voorzetwanden geplaatst, met daaraan verankerd de historische buitenmuren. De scheuren in de muren zijn gestabiliseerd met stalen wokkels.

Verhuizen!

De boerderij en het bakhuis zijn herrezen. De moestuin is aangelegd en de fruitbomen zijn geplant. Voor de Vlaamse schuur liggen de plannen klaar. Zodra het bestemmingsplan Markdal is vastgesteld, start de herbouw. Maar eerst: verhuizen!
Download het artikel hier.

069.jpg

068.jpg

067.jpg

066.jpg

065.jpg

064.jpg

063.jpg

062.jpg

061.jpg

060.jpg

059.jpg

058.jpg

057.jpg

056.jpg

055.jpg

054.jpg

053.jpg

052.jpg

051.jpg

050.jpg

049.jpg

048.jpg

047.jpg

046.jpg

045.jpg

044.jpg

043.jpg

042.jpg

041.jpg

040.jpg

039.jpg

038.jpg

037.jpg

036.jpg

035.jpg

034.jpg

033.jpg

032.jpg

031.jpg

030.jpg

029.jpg

028.jpg

027.jpg

026.jpg

025].jpg

025.jpg

024.jpg

023.jpg

022.jpg

021.jpg

020.jpg

019.jpg

018.jpg

017.jpg

016.jpg

015.jpg

014.jpg

013.jpg

012.jpg

011.jpg

010.jpg

009.jpg

008.jpg

007.jpg

006.jpg

005.jpg

004.jpg

003.jpg

002.jpg

001.jpg