01.jpg

02.jpg

03.jpg

04.jpg

05.jpg

06.jpg

07.jpg

08.jpg

09.jpg

10.jpg

11.jpg

12.jpg

13.jpg

14.jpg

15.jpg

16.jpg

17.jpg

18.jpg

19.jpg

20.jpg

21.jpg

22.jpg

23.jpg

24.jpg

25.jpg

26.jpg

Zeven aanbevelingen voor kwaliteitsimpuls in een nieuw manifest

Dit artikel is eerder verschenen in Erfgoed Magazine, juni 2021.

15-6-2021 | Monumenten zijn van onschatbare waarde voor onze leefomgeving. Ze verbinden het verleden aan heden en toekomst en geven onze leefomgeving identiteit en kwaliteit. Maar hoe gaat het met de zorg voor dat erfgoed? 

Tekst Els Arends | Foto’s Arjen Veldt

Dit staat samen met zeven aanbevelingen beschreven in het ‘Manifest voor een betere kwaliteitsketen voor de instandhouding van monumenten’ van de Vereniging van Architecten Werkzaam in de Restauratie (VAWR), de Vakgroep Restauratie en de Gespecialiseerde Aannemers in de Restauratie (GA Platform Restauratie). Kort gezegd zijn er goede stappen gezet in de erfgoedzorg, maar de kwaliteit van het restauratiewerk kan beter, vooral als je de hele keten van instandhouding bekijkt. De roep om kwaliteit klinkt sectorbreed, merkt Wim van der Maas op, voorzitter van het GA-Platform Restauratie: “Er is een grote verbondenheid met dit thema. Kwaliteit is ongelooflijk belangrijk voor een goede instandhouding van ons erfgoed, maar heef ook een prijs. In kwaliteit moet je investeren. Deze boodschap komt ook terug in de laatste adviesbrief van de Raad voor Cultuur en het manifest van de Federatie Instandhouding Monumenten. Alle schakels in de restauratieketen zijn belangrijk om die kwaliteit te realiseren.”

Kansen voor het monument

Ramon Pater, voorzitter van de VAWR en directeur/restauratie-adviseur bij Archivolt Architecten, ziet direct aan de voorkant van restauratieprojecten ruimte voor verbetering: “We hebben de afgelopen jaren te maken met een afnemende professionaliteit vanuit het toezicht bij de gemeenten en provincies. Terwijl je daar juist een klankbord zoekt als je plannen maakt voor een restauratie.” Gemeenten en provincies zouden niet-professionele opdrachtgevers moeten voorlichten over de voordelen van het inschakelen van erkende restauratiespecialisten, stelt Pater. “Die denken in kansen voor het monument. Je hoort nog te vaak dat mensen denken dat er niks mag met een monument. Dat is gewoon niet waar. Een restauratie architect bijvoorbeeld denkt juist in kansen voor het monument.”

Aandacht voor vakmanschap

Aafke van der Werf, voorzitter van de Vakgroep Restauratie en algemeen directeur bij Koninklijke Woudenberg, voegt hieraan toe: “Het begint bij goede voorlichting aan de opdrachtgever, zodat die goed geïnformeerd keuzes kan maken.” Van der Werf vindt niet alleen kennisdeling heel belangrijk, ook de instandhouding van het vakmanschap verdient meer aandacht. “Om het restauratievakmanschap op een hoog niveau te houden, hebben we continuïteit in de sector nodig, zodat we de vaklieden, die we als branche opleiden, niet kwijtraken als er door de coronapandemie een recessie zou komen.” Monumenten zijn uniek in uiterlijk, materiaalgebruik en toegepaste ambachten en vragen om specialistisch en kwalitatief hoogwaardig onderhoud. Door (onbewuste) ondeskundigheid gaan nog te vaak monumentale waarden verloren. Van der Werf maakt dit regelmatig mee: “Zo zonde! Als erkend restauratiebouwbedrijf probeer je met goed opgeleide restauratievaklieden die schade zo goed mogelijk op te lossen. Dat is namelijk het leuke van het restauratievak, dat je een bijdrage mag leveren aan het voortbestaan van bijzondere plekken. Dat maakt het tegelijk ook verantwoordelijk werk.”

Certificering cruciaal

Monumenteigenaren zijn niet alleen bezig met de instandhouding van hun monument, maar staan ook voor opgaven als verduurzaming en klimaatadaptatie, waarvoor specialistische kennis en extra financiële middelen nodig zijn. “Er komt met de verduurzaming een enorme opgave op de erfgoedsector af”, vertelt Pater. “Dertig procent van de gebouwde omgeving is van voor de Tweede Wereldoorlog. Een restauratie architect met kennis van oude bouwtechnieken is in staat om de verduurzamingsopgave aan te pakken vanuit de mogelijkheden van het monument, net als bij herbestemming. Met kennis en ervaring kun je heel secuur met de planvorming omgaan. Dan maakt een restauratie-architect echt het verschil.” De VAWR pleit ervoor de titel van restauratie-architect (weer) te beschermen en opnieuw te zorgen voor een specialistische opleiding. Dit specialisme is in het hbo- en wo-onderwijs nagenoeg verdwenen. Pater: “Met opleiding en certificering geef je het vak erkenning. Dan maak je goede stappen om de kwaliteitsketen te sluiten.”

Tussen de oren

Het manifest is aangeboden aan de fractievoorzitters van de Tweede Kamer en de Tweede Kamercommissies voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, en Economische Zaken. De aanbevelingen vormen waardevolle input voor het bepalen van het erfgoedbeleid van de komende kabinetsperiode en een opmaat naar een structureel kwalitatief betere erfgoedzorg. Van der Maas: “Ik ben heel blij dat kwaliteit het hoofdpunt is in de aanbevelingen en dat we het belang van kwaliteit collectief onderschrijven. Dat willen we graag tussen de oren krijgen in Den Haag.”

Het onderzoek, dat ten grondslag ligt aan het manifest, is uitgevoerd door Jan van de Voorde, zelfstandig monumentenadviseur en oud plv. directeur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. 

Download het manifest hier: Manifest voor een betere kwaliteitsketen voor de instandhouding van monumenten, VAWR, Vakgroep Restauratie, GA-Platform Restauratie, april 2021

Download het artikel hier: Monumenten verdienen kwaliteitsimpuls, Zeven aanbevelingen in een nieuw manifest, Erfgoed Magazine, juni 2021